HỌC THUYẾT VỀ Ý NIỆM – NỀN TẢNG THẾ GIỚI QUAN CỦA LÝ TƯỞNG CHÍNH TRỊ PLATO

Tác giả: Nguyễn Thị Quỳnh – Trường Đại học Văn Lang

Tóm tắt: Học thuyết về ý niệm là hạt nhân bản thể luận, vừa là điểm xuất phát vừa là nền tảng tư tưởng triết học của Plato, hình thành trong điều kiện lịch sử – xã hội phức tạp tại Hy Lạp cổ đại. Theo Plato, ý niệm không chỉ là “hình mẫu”, “mô thức tinh thần” của thế giới sự vật cảm tính, mà còn là cái lý tưởng, tức “mục đích cuộc sống” mà con người vươn đến. Các nội dung nhận thức luận, tâm lý học, đạo đức và chính trị đều xuất phát từ học thuyết ý niệm và thống nhất với nó. Ý niệm cao nhất, theo Plato, là ý niệm về lợi ích – cái thiện và hạnh phúc. Những thăng trầm của số phận cá nhân, sự khủng hoảng và suy thoái của nền dân chủ chủ nô, sự xung đột xã hội gay gắt, sự lung lay các chuẩn mực đạo đức đã thúc đẩy Plato tìm kiếm phương án vượt qua hiện thực, hướng đến lý tưởng. Đối với lý tưởng chính trị, Plato trước hết vạch ra các khuyết tật của các chế độ chính trị đã và đang tồn tại, trước hết là nền dân chủ đang suy thoái, từ đó tập trung vào mô hình nhà nước lý tưởng, vấn đề phẩm hạnh hay cái thiện của con người trong nhà nước đó, phương thức tổ chức đời sống và quyền lực tốt nhất, nền giáo dục lý tưởng. Lý tưởng chính trị mà Plato hướng đến chứa đựng những mảng sáng tối đan xen nhau, những dự báo tốt lành về triển vọng của lịch sử đan xen những yếu tố không tưởng, thậm chí bị cho là bảo thủ. Song, một mặt, “không tưởng chính trị” (political utopia) của Plato hình thành từ thực tiễn xã hội, chứa đựng khát vọng vượt qua hiện thực phi nhân tính của xã hội, khi các chuẩn mực chính trị bị tha hóa thành trò chơi chính trị; mặt khác, xét từ cách tiếp cận giá trị, lý tưởng chính trị của Plato đã để lại nhiều dấu ấn trong lịch sử tư tưởng nhân loại.

Từ khóa: ý niệm, lý tưởng chính trị, nhà nước, công bằng
Nhận bài ngày: 23/01/2024; đưa vào biên tập: 28/01/2024; phản biện: 03/3/2024; duyệt đăng: 15/3/2024

Xem nội dung bài tại: File PDF