CẤU TRÚC TÂM BỆNH GIỮA DUY THỨC HỌC PHẬT GIÁO VÀ PHÂN TÂM HỌC FREUD

Tác giả: Nguyễn Triệu Khánh Dương – Chi Hội triết học, Trường Đại học sư phạm Hà Nội.

Tóm tắt: Bài viết này thực hiện đối sánh giữa Duy thức luận và phân tâm học Freud nhằm giải mã cấu trúc tâm bệnh và con đường chuyển hóa. Duy thức luận, với luận điểm “tất cả chỉ là biểu hiện của thức”, đề xuất mô hình tâm thức tam tầng, trong đó A-lại-da thức chứa chủng tử nghiệp và mạt-na thức chấp ngã là cội nguồn sâu xa của phiền não và tâm bệnh. Ngược lại, phân tâm học Freud tập trung vào vô thức, các xung đột động lực giữa Id, Ego, Superego, và ảnh hưởng của trải nghiệm thơ ấu trong việc hình thành các rối loạn tâm lý.

Cả hai lý thuyết đều nhận diện một tầng sâu thẳm của tâm thức chứa đựng nội dung tiềm ẩn chi phối hành vi. Duy thức luận nhấn mạnh sự vận hành sai lệch của tâm thức và chấp ngã, trong khi Freud tập trung vào xung đột nội tâm và cơ chế phòng vệ. Duy thức luận hướng đến thanh lọc chủng tử và đoạn trừ chấp ngã qua tu tập thiền định, còn phân tâm học tìm cách đưa vô thức ra ý thức để giải quyết xung đột. Việc đối sánh này mở ra hiểu biết đa chiều, thúc đẩy nghiên cứu và thực hành trị liệu liên ngành.

Từ khóa: Duy thức luận Phật giáo, phân tâm học Freud, Cấu trúc tâm bệnh, Tâm thức, Trị liệu liên ngành, Liệu pháp tâm lý.

Nhận bài 5/6/25; đưa vào biên tập 12/6/25; duyệt đăng 25/9/2025.

Xem nội dung bài tại: File PDF (trang 118)